„Historia szewców w Błoniu”


Wystawę można oglądać od 2.09.2021 do 30.10.2021 r.

2

Jednym z cenniejszym eksponatów Muzeum Ziemi Błońskiej jest Księga Cechu Szewców miasta Błonie.

Księgę Cechu Szewców tworzą zespoły akt cechowych, które można podzielić na dwie grupy.

Pierwsza to zapisy określające zasady organizacyjne cechu. Najstarszy w tym zbiorze jest pergaminowy dokument wystawiony przez Jana III Sobieskiego w 1690 roku. Król potwierdził w nim przywilej dla szewców nadany przez Jana Kazimierza w 1668 roku, który jeszcze wcześniej został uchwalony przez Radę Miejską, jako organ miejskiego samorządu terytorialnego i przedłożony władcy. W miastach królewskich takich jak Błonie to monarcha był głównym prawodawcą i wystawienie przez niego dokumentu było obowiązkowe. Wspomniane dwa pierwotne pisma nie zachowały się.

Przetrwały akta z końca XVIII wieku. W pierwszym, z 1782 roku Rada Miasta ponownie zatwierdziła statut cechu. W dwóch z 1788 roku, król Stanisław August Poniatowski, potwierdził prawa organizacji odrębnie dla czeladzi tak zwanej polskiej oraz niemieckiej.

Te, tak zwane przywileje cechowe regulowały zasady panujące wewnątrz organizacji rzemieślniczej. Były to procedury wyboru zarządu i uzyskiwania tytułów zawodowych, zasady rozwiązywania wewnętrznych sporów oraz kwestie umacniające monopol cechu na produkcję obuwia w mieście, ustalające obowiązki religijne i społeczne wobec miasta, sprawy socjalne, czyli pomoc uboższym współbraciom lub rodzinom zmarłych mistrzów.

Druga grupa akt Księgi Cechu Szewców to znajdujące się w jednym poszycie zapisy z działalności organizacji w latach 1794–1807. Wśród nich odnaleźć można dokumenty administracyjne z wyboru władz cechowych, sprawozdania finansowe, listy członków, a nawet protokół z przesłuchania przed cechowym sądem. Natomiast świadectwem przechowywania akt przez pokolenia błońskich szewców są ich pojedyncze podpisy jeszcze z pierwszej połowy XX wieku.

Wszystkie dokumenty łącznie są cennym źródłem pisanym, ponieważ przybliżają fragmentarycznie ustrój i życie społeczno–gospodarcze Błonia w końcu XVIII i początku XIX wieku. Ponadto odnotowane liczne nazwiska są wartościowym źródłem również dla genealogów.

Jeszcze jednym elementem Księgi Cechu Szewców jest pergaminowa oprawa, barwy czerwonej z przywieszoną do niej pieczęcią większą koronną Stanisława Augusta Poniatowskiego. Wyobrażono na niej herb Polski, zwanej Koroną – białego orła. Na jego piersi spoczywa herb Ciołek, czyli prywatny herb króla i całej rodziny Poniatowskich. Po bokach personifikacje Pokoju i Sprawiedliwości. Ponad koroną orła data MDCCLXXX (1780), dookoła niego herby głównych ziem Rzeczypospolitej, tradycyjnie występujące na pieczęciach polskich królów: Rusi, Pomorza Zachodniego, ziemi sandomierskiej, Podola, ziemi dobrzyńskiej, ziemi lubelskiej, Kujaw, Mołdawii, Prus Królewskich i Litwy, a także herb dynastii Jagiellonów.

W otoku zewnętrznym umieszczono tytulaturę królewską: ※ STANISLAUS AUGUSTUS DEI GRATIA REX POLONIÆ MAGNUS DUX LITHUANIÆ RUSSIÆ PRUSSIÆ MASOVIÆ SAMOGITIÆ ※ KIOVIÆ VOLHYNIÆ PODOLIÆ PODLACHIÆ LIVONIÆ SMOLENSCIÆ SEVERIÆ CZERNICHOVIÆ – Stanisław August z Bożej łaski król polski, wielki książę litewski, ruski, pruski, mazowiecki, żmudzki, kijowski, wołyński, podolski, podlaski, inflancki, smoleński, siewierski, czernihowski.

Jarosław Ilski, Hubert Płowik